Demirbaş

Demirbaş Nedir? (VUK m.313 Çerçevesi)

VUK m.313 amortismanı, işletmede kullanılmak üzere aktife alınan iktisadi kıymetlerin yıpranmayla kaybettikleri değerin gider olarak yansıtılması olarak tanımlar. Madde metninin ilgili kısmı:

> "İşletmede bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz bulunan gayrimenkullerle 269'uncu madde gereğince gayrimenkul gibi değerlenen iktisadi kıymetlerin, alet, edevat, mefruşat, demirbaş ve sinema filmlerinin birinci kısımdaki esaslara göre tespit edilen değerinin, bu kanun hükümlerine göre yok edilmesi amortisman mevzuunu teşkil eder."

Bu tanıma göre bir varlığın "demirbaş" sayılıp amortismana tabi tutulabilmesi için:

1. İşletmede kullanılıyor olmalı (stok olarak alınmamış olmalı),
2. Kullanım süresi bir yıldan fazla olmalı,
3. Yıpranma, aşınma veya kıymetten düşmeye maruz kalmalı,
4. Değeri belirli bir sınırı aşmalı (2026 için 12.000 TL — KDV hariç).

Bu dört şartı sağlamayan kıymetler (örneğin bir yıldan az kullanılan, değeri 12.000 TL altında kalan kalem, kağıt, ofis malzemesi) ya stok ya da doğrudan gider olarak kayıtlanır.

2026 Doğrudan Gider Sınırı (12.000 TL)

588 Seri No'lu VUK Genel Tebliği ile 1 Ocak 2026'dan itibaren uygulanacak doğrudan gider yazma sınırı 12.000 TL (KDV hariç) olarak belirlenmiştir. VUK m.313'ün son fıkrası uyarınca:

• KDV hariç tutarı 12.000 TL'nin altında kalan iktisadi kıymetler, amortismana tabi tutulmaksızın doğrudan gider olarak yazılabilir.
• 12.000 TL ve üzeri kıymetler amortismana tabidir; 333 Sıra No'lu VUK Tebliği'ndeki oranlar üzerinden yıllara yayılarak giderleştirilir.

Yıllık sınır tablosu:

Artış oranı yeniden değerleme oranını takip eder; 2025 için yeniden değerleme oranı %25,49 olarak açıklanmış, 2026 sınırı bu oranla %21'e yakın bir artış göstermiştir.

333 Sıra No'lu VUK Tebliği — Amortisman Oranları

Amortisman oranları Maliye Bakanlığı tarafından 333 Sıra No'lu VUK Genel Tebliği ekli listesiyle belirlenir ve zaman içinde güncellenmiştir. Başlıca demirbaş kategorilerinin 2026 faydalı ömür ve oran tablosu:

Güncel listenin tamamı GİB'in resmi sayfasından indirilir: gib.gov.tr

Amortisman Yöntemleri (VUK m.315-321)

VUK iki amortisman yöntemi tanımlar:

1) Normal (Doğrusal) Amortisman (VUK m.315):

Her yıl aynı tutar gider yazılır. Formül: Yıllık Amortisman = İktisap Değeri × Amortisman Oranı

Örnek: 50.000 TL değerinde mobilya (KDV hariç), 5 yıllık faydalı ömür, %20 oran:

• Yıllık amortisman = 50.000 × 0,20 = 10.000 TL
• 5 yılda 50.000 TL tamamen itfa edilir.

2) Azalan Bakiyeler Amortisman (VUK m.315/Ek):

İlk yıllarda daha yüksek amortisman; faydalı ömre doğru azalan yapı. Formül: Yıllık Amortisman = Net Defter Değeri × Amortisman Oranı × 2

• Sadece bilanço esasına tabi I. sınıf tüccarlar bu yöntemi seçebilir.
• Oran, normal amortisman oranının iki katı ile uygulanır, ancak %50'yi aşamaz.
• Son yılda kalan tutar tek seferde itfa edilir.

Örnek: 50.000 TL mobilya, %20 oran → azalan bakiyelerde %40:

• 1. Yıl: 50.000 × 0,40 = 20.000 TL (net 30.000)
• 2. Yıl: 30.000 × 0,40 = 12.000 TL (net 18.000)
• 3. Yıl: 18.000 × 0,40 = 7.200 TL (net 10.800)
• 4. Yıl: 10.800 × 0,40 = 4.320 TL (net 6.480)
• 5. Yıl: 6.480 (tamamı) — son yılda kalan kısmı

Peştamallık için özel yöntem (VUK m.282): İşletme devrinde ödenen peştamallık (şerefiye) mukayyet değer üzerinden aktifleştirilir ve 5 yılda eşit taksitlerle itfa edilir. Bu kalemde azalan bakiyeler yöntemi uygulanamaz; sadece normal amortisman.

TDHP Kayıt Yapısı

Bilanço esasına tabi mükelleflerde demirbaş alımı çift taraflı olarak şöyle kayıtlanır:

Alım sırasında:

• 255 Demirbaşlar hesabı borç (alınan tutar + KDV hariç iktisap değeri)
• 191 İndirilecek KDV hesabı borç (KDV tutarı)
• 100 Kasa / 102 Bankalar hesabı alacak (peşin ödeme) veya 320 Satıcılar (vadeli)

Yıl sonu amortisman kaydı:

• 770 Genel Yönetim Giderleri (veya ilgili gider hesabı) borç
• 257 Birikmiş Amortismanlar (-) hesabı alacak

Demirbaş satışı sırasında:

• 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar / 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar hesapları kâr veya zarar tespit edildikten sonra kullanılır.

Demirbaş Devri ve KDV Uygulaması

Devren işletme devirlerinde demirbaş transferi iki farklı senaryoda değerlendirilir:

1) Bütün aktif ve pasifin devri (KDV m.17/4-c istisnası): Ticari işletmenin tüm varlık ve borçlarıyla devri halinde KDV istisnası uygulanır; demirbaş devrinde KDV hesaplanmaz.

2) Kısmi demirbaş devri: Yalnızca belirli demirbaşların devri (örneğin mobilyalar, bilgisayarlar, ekipmanlar) mal teslimi sayılır ve:

• KDV Kanunu m.1 kapsamında fatura düzenlenir
• %20 KDV hesaplanır (genel oran, 10 Temmuz 2023 sonrası)
• Devralan 255 Demirbaşlar hesabında iktisap değeri üzerinden yeni kayıt açar; kendi amortisman süreci başlar

Önemli: Devredenin birikmiş amortismanı devralana geçmez; devralan açısından demirbaş "yeni" olarak kabul edilir ve devir bedeli üzerinden yeni amortisman planı hazırlanır.

Devren İşletme Alımında Demirbaş Envanter Değerlemesi

Devralan taraf için yapılması gereken adımlar:

1. Demirbaş listesi: Devredenin sağladığı demirbaş envanter listesi incelenir; kalemler fotoğraflanıp seri numaraları teyit edilir.
2. Mevcut değer tespiti: Her demirbaş için tahmini piyasa değeri ve alış tarihi not edilir. Yıpranma, eskime ve kullanılabilirlik değerlendirilir.
3. Devir bedeli ayrımı: Devir sözleşmesinde toplam bedel hava parası / peştamallık ve demirbaş bedeli olarak ayrıştırılmalıdır. Aksi halde tüm bedel peştamallık sayılır ve 5 yılda itfa edilir.
4. KDV hesabı: Demirbaş bedeli üzerinden %20 KDV eklenir; devir sözleşmesinde ayrıca belirtilir.
5. Amortisman başlangıcı: Devralan, devir tarihinden itibaren kendi amortisman sürecini başlatır; devir bedeli üzerinden 333 sayılı Tebliğ'deki orana göre yıllık amortisman hesaplanır.
6. Demirbaş eksik/fazla durumu: Devir teslim tutanağında envanter listesi ile fiili durum teyit edilir; eksik demirbaşlar devir bedelinden düşülür.