Stopaj

Stopaj Nedir? (GVK m.94 Çerçevesi)

Gelir Vergisi Kanunu'nun 94. maddesi, vergi tevkifatı yapmakla yükümlü kişi ve kuruluşları şöyle sayar: "Kamu idare ve müesseseleri, iktisadi kamu müesseseleri, sair kurumlar, ticaret şirketleri, iş ortaklıkları, dernekler, vakıflar, dernek ve vakıfların iktisadi işletmeleri, kooperatifler, yatırım fonu yönetenler, gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest meslek erbabı, zirai kazançlarını bilanço veya zirai işletme hesabı esasına göre tespit eden çiftçiler..."

Bu kişi ve kuruluşlar tarafından yapılan belirli ödemelerde, ödeme sırasında vergi tutarı kesilerek vergi dairesine yatırılır. Stopajın işlevi üç yönlüdür:

• Ön finansman: Devlet, vergi alacağını gelir yılının sonunu beklemeden peşin tahsil eder.
• Vergi güvenliği: Kaynakta kesilen vergi, mükellefin vergiyi beyan etmeme riskini azaltır.
• Nihai vergi olabilme: Bazı stopajlar (örn. mevduat faizi, basit usule tâbi olmayan konut kiracısından gerçek kişi kiraya verenin aldığı kira) nihai vergi niteliğinde olabilir.

İşyeri Kira Stopajı 2026 — Temel Kural

GVK m.94/1 bent 5.a, işyeri kira ödemelerinde uygulanacak kuralı düzenler: Kiracı tacir, tüzel kişi veya kamu kurumu gibi vergi sorumlusu ise, mülk sahibi gerçek kişiye ödenen brüt kira bedeli üzerinden %20 stopaj kesmekle yükümlüdür. Stopaj kesildikten sonra kalan tutar (net kira) mülk sahibine ödenir.

2026 uygulaması: %20 oranı değişmemiştir ve aynen devam etmektedir.

Kim stopaj yapar? Bir kiracının stopaj yapabilmesi için GVK m.94 kapsamına girmesi gerekir:

• Anonim şirket, limited şirket, kollektif şirket, komandit şirket
• Serbest meslek erbabı (avukat, doktor, mimar, mühendis, muhasebeci vb.)
• Dernek, vakıf, kooperatif, siyasi parti
• Kamu kurumu, belediye, üniversite
• Gerçek usulde vergilendirilen ticaret ve serbest meslek erbabı

Kim stopaj yapmaz?

• Basit usulde vergilendirilen esnaf: GVK 94. madde kapsamı dışındadır.
• Konut kiracısı gerçek kişi: Konutta oturan, işletmesi olmayan gerçek kişi kiracı; kira bedelinden stopaj kesmez. Bu halde kiraya veren yıllık beyanname ile vergisini beyan eder.
• Vergiden muaf esnaf (GVK m.9): Belirli koşulları sağlayan muaf esnaf kesinti yapmaz.

Net/Brüt Kira Hesaplama Formülleri

Stopaj uygulamasının en çok kafa karıştıran yönü net ve brüt kavramlarıdır. Brüt kira, stopaj kesilmeden önceki tutardır; net kira, stopaj kesildikten sonra mülk sahibine ödenen tutardır.

Temel formüller:

• Brüt Kira × 0,20 = Stopaj Tutarı
• Brüt Kira × 0,80 = Net Kira
• Net Kira × 1,25 = Brüt Kira
• Brüt Kira / 5 = Stopaj Tutarı
• Stopaj Tutarı × 4 = Net Kira
• Stopaj Tutarı × 5 = Brüt Kira

Uygulama örnekleri:

Önemli uyarı: Kira sözleşmesinde "aylık 40.000 TL net kira" ifadesi geçtiğinde kiracının yükü gerçekte 50.000 TL'dir çünkü 40.000 TL net ödendiğinde vergi dairesine ek 10.000 TL stopaj gider. Bu nedenle sözleşmede net mi brüt mü olduğu çok net belirtilmelidir; aksi halde Yargıtay içtihatları, sözleşmenin tarafların iradesini korumak üzere "brüt" yorumlanması yönündedir.

Muhtasar Beyanname ve Ödeme Takvimi

GVK m.98 kapsamında stopaj, muhtasar beyanname ile beyan edilir. 2020 yılında muhtasar ve prim hizmet beyannamesi birleştirilerek Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi (MUHSGK) adını almıştır.

• Aylık beyan: Kesilen stopaj, ilgili ayı takip eden ayın 26. günü sonuna kadar elektronik olarak beyan edilir ve aynı gün ödenir.
• Üç aylık beyan: 10 ve daha az işçi çalıştıran ve bu usulü tercih eden mükellefler, çeyreği takip eden üçüncü ayın 26. gününe kadar beyan yaparlar.
• Geç beyan: Süresi içinde verilmeyen beyanname, vergi ziyaı cezası (ödenmesi gereken verginin 1 katı) ve gecikme faizi doğurur (VUK m.341, 344).

Serbest Meslek Stopajı

GVK m.94/2, serbest meslek kazançlarında stopaj oranını düzenler:

• Bent a — GVK m.18 kapsamı (telif, patent, kitap-makale gibi sanat ve fikri mülkiyet gelirleri): %17
• Bent b — Diğer serbest meslek kazançları (doktor, avukat, mimar, danışman vb.): %20

Örnek: Bir şirket avukatına 100.000 TL danışmanlık ücreti ödeyecekse, bu tutarın %20'si yani 20.000 TL stopaj kesilir ve muhtasar beyanname ile vergi dairesine yatırılır. Avukat, yıl sonu itibarıyla yıllık gelir vergisi beyannamesi verirken bu stopajı "kaynakta ödenen vergi" olarak mahsup eder.

Stopajda Dikkat Edilecek Özel Durumlar

Kiraya veren birden fazla kişi ise: Birden çok mülk sahibi (hissedar) varsa, her hissedar için ayrı stopaj hesaplanmaz; toplam brüt kira üzerinden tek bir stopaj kesilir ve her bir hissedarın payına düşen net kira ödenir. Hissedarlar yıllık beyannamede kendi paylarını beyan eder ve stopajı mahsup eder.

Kiracı birden fazla işyeri kirasını birleştirerek ödüyorsa: Her kira sözleşmesi ayrı ayrı değerlendirilir; tek bir stopaj tutarına bağlanmaz.

Kiracı stopajı kesmezse ne olur? Kiracı, vergi sorumlusu sıfatıyla stopajı kesmek zorundadır. Kesmezse vergi dairesi, vergi aslını ve vergi ziyaı cezasını kiracıdan tahsil eder. Mülk sahibi de yıllık beyannamede bu geliri beyan eder; ancak stopaj kesilmediği için mahsup yapamaz.

Hava parası stopaj kapsamında mı? Hava parası; GVK m.82/1 bent 3 kapsamında arızi kazanç olarak vergilendirilir, stopaj kapsamında değildir. Ancak gerçek kişi alan taraf için 2026 arızi kazanç istisnası 350.000 TL'dir; bu tutarın üzeri yıllık beyanname ile beyan edilir.

İstisnalar ve Muafiyetler

Stopaj yapılmasını gerektirmeyen istisnalar:

• Konut kira ödemeleri (kiracı gerçek kişi ise): Mülk sahibine stopajsız ödeme yapılır; mülk sahibi yıllık beyannamede kira gelirini beyan eder. 2026 mesken kira istisnası 58.000 TL'dir.
• Basit usul kiracı: Kiracı basit usule tâbiyse stopaj yükümlülüğü doğmaz.
• Yurtdışı mukim kiraya veren: Mülk sahibi dar mükellef ise, çifte vergilendirme anlaşmalarına göre farklı oran uygulanabilir.
• Belediye ve kamu kurumuna kiralanan yerler: Mülk sahibi kamu kurumu ise stopaj yapılmaz (kamu kamudan alacak kuralı).
• Gayrimenkul sermaye iradı KDV muafiyeti: Kira KDV doğurmaz ama stopaj ayrı bir konudur.

Kurumlar Vergisi Stopajı (KVK m.15 ve m.30)

Gerçek kişilere ek olarak, tüzel kişi mülk sahiplerine yapılan kira ödemelerinde de stopaj söz konusudur. KVK m.15'e göre tam mükellef kurumlara yapılan kira ödemelerinde genel olarak stopaj yoktur (çünkü kurum zaten mükelleftir). KVK m.30 ise dar mükellef kurumlara yapılan ödemelerde stopaj uygulamasını düzenler. Bu alan teknik ve vaka bazlı olduğundan YMM/mali müşavir eşliğinde değerlendirilmelidir.