Müteselsil Kefil Nedir? Adi Kefaletten Farkı

Müteselsil Kefalet — TBK m.586 Tam Metin

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun Kefalet Sözleşmesi bölümünde yer alan Madde 586 müteselsil kefaleti düzenler:

> Madde 586 — C. İçeriği — I. Türlerine göre — 2. Müteselsil kefalet > > Kefil, müteselsil kefil sıfatıyla veya bu anlama gelen herhangi bir ifadeyle yükümlülük altına girmeyi kabul etmişse alacaklı, borçluyu takip etmeden veya taşınmaz rehnini paraya çevirmeden kefili takip edebilir. Ancak, bunun için borçlunun ifada gecikmesi ve ihtarın sonuçsuz kalması veya açıkça ödeme güçsüzlüğü içinde olması gerekir. > > Alacaklı, teslime bağlı taşınır rehni veya alacak rehni ile güvence altına alınmış bir alacağın kefiline, ancak rehnin paraya çevrilmesinden sonra bir eksik kalırsa başvurabilir. Şu kadar ki, alacağın rehnin paraya çevrilmesinden önce kefilden alınmasında alacaklının yararı bulunduğu mahkemece belirlenir veya borçlunun iflâsına ya da kendisine konkordato mehli verilmesine karar verilirse, bu kural uygulanmaz.

Madde iki önemli fıkra içerir:

Birinci fıkra: Müteselsil kefalette alacaklı doğrudan kefili takip edebilir. Ancak bunun için iki şartın gerçekleşmesi gerekir: (a) borçlunun ifada gecikmesi + ihtarın sonuçsuz kalması, veya (b) borçlunun açıkça ödeme güçsüzlüğü içinde olması.

İkinci fıkra: Alacak rehinle güvence altına alınmışsa, kural olarak önce rehnin paraya çevrilmesi gerekir; ancak iflas veya konkordato halinde bu kural aranmaz.

Müteselsil Kefaletin Özellikleri

1. Teselsül — borçluyla birlikte doğrudan sorumluluk

Alacaklı, borcun tamamını kefilden talep edebilir. Ödeme sonrası kefil borçluya rücu eder (TBK m.596).

1. Tartışma def'i yoktur

Adi kefildeki "önce borçluya başvur" hakkı müteselsil kefilde kaldırılmıştır.

1. Taşınmaz rehnine bile gerek yoktur

Alacaklı taşınmaz rehninin paraya çevrilmesini beklemeden kefili takip edebilir (ilk fıkra). Taşınır rehinler için ise paraya çevirme sonrası açık kalırsa kefile başvuru (ikinci fıkra).

1. Kefil sayısı birden fazlaysa

Birden fazla müteselsil kefil varsa, alacaklı bunlardan birini, birkaçını veya hepsini birden takip edebilir (TBK m.587).

Adi Kefalet ile Müteselsil Kefalet Farkı

Kefaletin iki türü arasındaki farklar, pratik uygulama açısından kritiktir:

TBK m.583 Özel Şekil Şartı — El Yazısı Zorunluluğu

Müteselsil kefaletin geçerliliği için TBK m.583'ün ek şekil şartı kritik öneme sahiptir:

> "Kefilin, sorumlu olduğu azamî miktarı, kefalet tarihini ve müteselsil kefil olması durumunda, bu sıfatla veya bu anlama gelen herhangi bir ifadeyle yükümlülük altına girdiğini kefalet sözleşmesinde kendi el yazısıyla belirtmesi şarttır."

Bu şartın önemi:

• Matbu form üzerinde "müteselsil kefil" ifadesi yazıcı ile basılmışsa ve kefil sadece imza atmışsa geçersizdir.
• Kefilin sözleşmenin ilgili bölümünü bizzat el yazısıyla doldurmuş olması gerekir.
• Yargıtay kararları bu şartı çok sıkı yorumlar; formalite eksikliği adi kefalete dönüşüm ile sonuçlanır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun istikrarlı içtihadı, bu şart karşılanmazsa kefaletin adi kefalet olarak varlığını sürdürebileceği ancak müteselsil kefalete dönüşemeyeceği yönündedir.

Ticari Teselsül Karinesi — TTK m.7

Ticari işlerde kefalet bakımından önemli bir karine mevcuttur:

> TTK Madde 7 — Teselsül karinesi > > İki veya daha fazla kişi, içlerinden yalnız biri veya hepsi için ticari niteliği haiz bir iş dolayısıyla, diğer bir kimseye karşı birlikte borç altına girerse, kanunda veya sözleşmede aksi öngörülmemişse müteselsilen sorumlu olurlar. Ancak, kefil ve kefillere, taahhüt veya ödemenin yapılmadığı veya yerine getirilmediği ihbar edilmedikçe, temerrüt faizi yürütülemez.

Bu hüküm, ticari iş kapsamında verilen kefaletin aksi kararlaştırılmadıkça müteselsil kefalet sayılacağını öngörür. Pratik örnek: Bir limited şirketin aldığı banka kredisine ortaklardan birinin kefil olması ticari iş sayılır ve TTK m.7 ile müteselsil kefil olarak sayılır.

Ancak Yargıtay kararlarında önemli bir nüans vardır: TTK m.7 ticari teselsül karinesi, TBK m.583 şekil şartını ortadan kaldırmaz. Yani ticari iş kapsamında olsa bile, müteselsil kefalet için el yazısı şartı aranmaya devam eder. Karamercan Hukuk'un derlediği bir Yargıtay kararı, "ticari iş kapsamında kefaletin müteselsil olduğuna dair sözleşmede aksine hüküm bulunmadığından TBK hükümleri uygulanamaz" değerlendirmesini içerir.

Alacaklının Müteselsil Kefile Başvuru Şartları

TBK m.586/1 uyarınca alacaklı doğrudan kefile başvurabilmek için iki alternatif şarttan birini gerçekleştirmelidir:

Şart 1: Borçlunun ifada gecikmesi + ihtar sonuçsuz kalması

• Alacak muaccel hale gelmiş olmalıdır.
• Borçluya ihtar çekilmiş ve sonuçsuz kalmıştır.
• İhtarın usulüne uygun tebliği önemlidir.

Şart 2: Açıkça ödeme güçsüzlüğü

• Borçlunun iflas etmiş olması.
• Borçlu hakkında aciz belgesi düzenlenmiş olması.
• Borçlunun konkordato talep etmiş olması.
• Borçlunun malvarlığını başka ülkeye kaçırmış olması gibi objektif haller.

Bu iki şarttan birinin gerçekleşmesi, alacaklının kefili takip etmesi için yeterlidir. Her iki şartın birlikte olması aranmaz.

Eşin Rızası (TBK m.584) ve Müteselsil Kefalet

TBK m.584'teki eş rızası şartı müteselsil kefalette de aynen uygulanır. Ayrıca:

• Adi kefaletin sonradan müteselsile dönüştürülmesi yeni bir eş rızası gerektirir.
• Kefilin sorumluluğunu artıran tüm değişiklikler eş rızasına bağlıdır.

Yargıtay içtihadına göre müteselsil kefalette eş rızası olmaması halinde:

• Sözleşme müteselsil kefalet olarak geçersizdir.
• Adi kefalet olarak da geçersizdir (zira m.584 evli kişinin herhangi bir kefalete girmesi için eş rızası arar).
• Kesin hükümsüzlük uygulanır (TBK m.27).

Kira Sözleşmesinde Müteselsil Kefil

Kira sözleşmelerinin büyük çoğunluğu kefil içerir ve bu kefalet genellikle müteselsil biçimde düzenlenir. Özellikleri:

• El yazısı şartı: Kefilin sözleşmeye "müteselsil kefilim" veya eşdeğer ifadeyi bizzat yazması gerekir. Matbu form geçersizdir.
• Azami miktar: Tüm kira + tazminat + fer'iler toplam olarak aşmamak üzere yazılı rakam belirtilmelidir.
• Kefalet süresi: TBK m.598/3 uyarınca azami 10 yıl; kira süresi uzarsa yenilenmelidir.
• Eş rızası: Kiracının eşinden değil, kefilin eşinden rıza aranır.
• TBK m.323 devir: Kira sözleşmesi devredilirse, kefalet yeni kiracı için de devam etmez; kefalet asıl kiracı için verilmiştir. Devir sonrası yeni kiracı için yeni kefalet sözleşmesi gerekir.

Müteselsil Kefalet ve İcra Takibi

Müteselsil kefalet, alacaklıya önemli icra takibi avantajları sağlar:

1. Aynı anda takip: Alacaklı hem asıl borçluyu hem kefili aynı takipte borçlu gösterebilir.
2. Tek başına kefile takip: Sadece kefili takip etmek de mümkündür; ancak TBK m.586/1 şartları aranır.
3. Haciz: Borçlu ve kefilin malvarlığında haciz işlemi birlikte veya ayrı ayrı yapılabilir.
4. Birden çok müteselsil kefil: Hepsi birlikte veya biri seçilerek takip edilebilir.

Sık Sorulan Sorular

Müteselsil kefil adi kefile dönebilir mi? Evet. Taraflar sözleşme ile müteselsil kefaleti adi kefalete dönüştürebilir. Ancak tersi doğru değildir: adi kefaletin müteselsile dönüştürülmesi için yeni eş rızası gerekir (TBK m.584/2). Bu değişiklik kefil lehine değil aleyhinedir ve sonradan eklenen müteselsil sıfat geçersiz kabul edilir.

Matbu kefalet sözleşmesi geçerli mi? Matbu sözleşme üzerinde imza atmak tek başına yeterli değildir. TBK m.583 kefilin azami miktarı, tarihi ve müteselsil sıfatını kendi el yazısıyla yazmasını emredici şekilde arar. Banka kredi formlarında dahi kefil, bu üç unsuru bizzat el yazısıyla yazmalıdır. Yargıtay kararları bu şartı sıkı uygular; matbu ifade geçersizdir ve kefalet adi kefalete dönüşür ya da tamamen hükümsüz sayılır.

Ticari kefalette eş rızası aranır mı? Genel kural aranır (TBK m.584), ancak önemli istisnalar vardır (m.584/3):

• Ticaret siciline kayıtlı işletme sahibinin kendi işletmesi için kefaleti.
• Ticaret şirketinin ortak veya yöneticisinin şirketi için kefaleti.
• Esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı esnafın kendi faaliyeti için kefaleti.

Bu istisnaların kapsamı dar yorumlanır. Örneğin siciline kayıtlı olmayan bir ticari faaliyet yürüten kişinin kefaleti, istisnaya girmez; eş rızası gerekir.

Müteselsil kefil kaç yıl sorumlu tutulabilir? Belirli süreli kefaletlerde süre bitene kadar; süresiz veya belirsiz süreli kefaletlerde azami 10 yıl (TBK m.598/3). Sürenin bitiminde kefalet yenilenmezse sorumluluk tamamen sona erer. 10 yıllık sürenin kesin karakteri nedeniyle uzun vadeli kredilerde dikkatli olunmalıdır; kefaletin yenilenmesi yazılı olmalı ve TBK m.583 şekil şartlarına uygun olmalıdır.

Asıl borçlunun iflası halinde kefil ne olur? Asıl borçlunun iflası müteselsil kefilin sorumluluğunu sona erdirmez; aksine doğrudan kefile başvuru hakkını doğurur (TBK m.586/1). Alacaklı iflas masasına alacağını kaydettirirken kefilden de borcun tamamını talep edebilir. Kefil ödeme yaparsa, iflas masasına talepte bulunarak rücu hakkını kullanır (TBK m.596-597).

Banka kredisi kefili de müteselsil sayılır mı? Evet — genellikle. Banka kredileri ticari iş sayılır ve TTK m.7 teselsül karinesi uyarınca kefalet müteselsil kabul edilir. Ancak yine de TBK m.583 gereği sözleşmede "müteselsil kefil" ifadesinin kefilin el yazısıyla yazılmış olması aranır. Şartları sağlamayan banka kefaleti adi kefalete dönüşür; bu da bankanın önce borçluyu takip etmesini zorunlu kılar.

Yargıtay müteselsil kefalet şekil şartına nasıl bakıyor? Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 19. HD içtihadı tutarlıdır: TBK m.583 şekil şartı emredici; sadece kefili değil aynı zamanda alacaklıyı da bağlar. Matbu sözleşme üzerinde basılı "müteselsil kefil" ifadesi yeterli değildir; kefilin kendi el yazısıyla yazması zorunludur. Eksik şekil halinde sözleşme müteselsil kefalet olarak hükümsüzdür; adi kefalet olarak da geçerliliği tartışmalıdır. Bu içtihat özellikle bireysel kredi ve tüketici kefaletlerinde koruyucu nitelikte uygulanır.